Gabay / Kayd Maxamed Cabdalla

“Qufful”: Kayd

Gabaygan “Qufful,” oo uu teriyey Kayd Maxamed Cabdalla, waxa uu gabyaagaas dabeebtay ku furay tuduc-tiraabahakan:

“… waxa aan halkan ku qabanayaa gabay ku saabsan hoggaan-beeleedka, sida: Boqorka, Suldaanka, Ugaaska iyo garaadada. Waxaa jirtay in nin waliba reerkiisa askari, looyar, amma xaakin u ahaa intii aan ilbaxnimada dawladnimo la gaadhin. Markii bulashadu ismaashushay guud ahaan—ee la aas-aasay askartii ammaanka ilaalinaysay iyo maxkamadihii, ee la doortay baarlamaan, wasiiro iyo madaxweyne—waa laga maarmay horjoogaha beesha. Adduunka in yar oo aan ilbaxnimada dawladnimo gaadhin, sida Carabta qaarkood, ayaa wali ku sii dhaqma, oo aan  habka dawladnimo u bislaan.

“Haddii qarniyadii hore la fuuli jiray dameer, awr iyo faras, maantana lagu socdo dayuuradaha guuxooda ka dheereeya iyo baabuur, haddii aad ku dooddo ‘dameer baan fuushanaanayaa’ waxa hubaal ah in aanad fadalka la qaadi karin adduunka kale.

“Waxa aan leeyahay ma wada shaqayn karaan hoggaan-beeleed iyo dawladi: kuwaas oo aan ku sheegi karo madaxweyneyaal nin waliba reer hoggaaminaayo, oo keentay in ay dawladdii iska horyimaaddaan, dadweynihiina kala garan waayaan cidda ay raacaan.

“In badan ayaan maqlay Suldaan amma Boqor afka reerkiisa ku hadlaaya, oo baaq soo saaray, kana soo horjeeda maammulka guud. …”

Darreennay in ay tiraabahaasi xinjiraha u heellan hoggaan-beeleedyada ee maskaxdeenna dhex-cutubaysan ruxruxeen, ee  kurteen ma isu diyaarinnaa dejinta tixda gabayga ah ee “Qufful” ee xinjirahaas iyaga ah shiilli doonta, nagana soo qubi doonta? Sida jirta, badhkeen maba liqi karo runta, oo maba u gudbi karo tubaha ay runtu ceegaagto, oo uu gabyaaga Kayd ina dhex marinayo.

Dib waa la raadceeyaa, balse hore waa lagu talagalaa. Ka waran, haddaynu hore raadceynno, dibna ku talogalno? Haddaba, hoggaan-beeleedyada qalalaasaha uun loo wakiishay, sida kuwa ku tilmaaman gabaygan, ku talogal ma leh! Hoggaan-beeleedyadanina ma aha kuwo hadhowtii xitaa wanaag loo soo raadceyn doono, ee Rabbigayow maxaa Soomaalida ka si ah?!?

Waa kan gabaygiiye, akhris wanaagsan:

Dhagayso

Anigaa qalaadaaya oo, qaylo taag bidaye
qabyadii sidii aan u waday, layla qaban waaye
maantana waxaan qoonsadaan, soo qaddimayaaye
kollay qaadan maysee murtida, waan u qubayaaye
qushi hay-la-yaabtee wax jira, qari ma yeelaayo

taariikhdu waa soo qorrayd, taniyo Qaabiile
wixii qalinka lagu weeraree, qaafka lagu sheegay
ma qallalin halkii lagu qaradhay, qaabka nololeede
qasnadaa waxaa lagu hayaa, waa qalfoof horo e
Quraankaaba lagu sheegayaa, qoomki Nebi Nuuxe
qubuuraha kuwaa baadhayee, qararka jeexaayey
qoloftii Fircooniyo ka hele, qaar horoo jiraye
quruumii horee tegay haddaa, qaar la soo fagaye
Qaaruun halkuu seexan jiray, waaba qodayaane
qalabkaynu wada haysannee, kuu qotomo hoyga
soo qode qabaal iyo sibraar, qori-fandhaalkiiye
qorrogii waxaa loogu tegay, qalanqal hoosaade
qalabkaa gaboobiyo raggay, daba’ qamaamayso
waa quufla’ sheekada jirtiyo, shay qaddiimiya e
qarbad wuxu la noolaa Suldaan, qolo xormaysaaye
boqorradan qardaafaaya ey, qolo ku xoomayso
qabqablaha Ugaas iyo Garaad, qudhaca loo xaadho
qaansadiyo leebkii intaan, qori la soo saarin
ee uunku wada qaawanaa, laysna qalanaayey
qarnigaa kuwii telinayaa, qooqan caawana e!

Qorraxdii dhacdaba noloshu waa, qaabad goonniyahe
qufulkii wakhtigu kugu xidhaa, qoobka kuu sudhane
qoys waliba kii uu boqraday, qaaqle soo dhuraye
nin qabyaalad maamuusayoo, qolo u heesaaya
nimankaa qalwada loo goglee, qaadhka lagu haysto
ee kala qoqobayee bulshada, qaarba magac siiyey
adduunyada horaa loo qubee, waa qarsanayaane
qaabkaad u nooshahay nin kale, quudhsay waa horo e
qanjidhkii bukoodiyo halkay, qodoxi naafaysay
qalliin baaba lagu fiiriyaa, qoomta kaa hadhine
qoqobaha intuu kuu fadhiyo, qaybiyaha beeshu
ee uu qalqaalliga mirkacay, qawdhan talinaayo
qaxarkaa ayuun baad ku jiri, qaylo galabeede

qaynuunka aadami dhigtiyo, qaab kalaa jira e
ninkii qaban karaayaa horkaca, qoom iskaashada e
qoommiyadu waa wadajirkoo, lays qaddariyaaye
marka laysu wada qayshadaa, qaro’ la yeeshaaye
isma qaban karaan dawladnimo, qoliyo reerreere
hadday kala qalootoo danguud, laysla qaban waayo
qolo waliba kay dooratiyo, quulle daba luuddo
waa quraarad kala daadatiyo, qurubyadeediiye
qarannimo markii lagu fikiray, quuste odoyaale
qudhunkiinna huursada illeen, kama qashaaftaane!

Xog: Suugaantakayd.com

2 thoughts on ““Qufful”: Kayd

  1. Pingback: Cuddoonida Meeriska W/Q:- Idiris M. Cali | Dhaqanbile-Wada hadalka casriga ah

  2. Pingback: Cuddoonida Meeriska | Heeshi

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s