Gabay / Sayid M. C. Xasan

“Koofil”

Richard Corfield (oo ay Soomaalidu u tiqiin “Koofil”) oo kamid ahaa madaxda ciidamaddii Ingiriiska ee fadhiyay Waqooyi-Galbeed Soomaaliya ayaa soo hogaamiyay ciidan rakuubley ah oo birmad ahaa, rabayna in geel ay Daraawiishtu ka dhacday casar horaanteed gacanta ku soo dhigaan. Koofil waxa uu ku gacan saydhay amar kaga yimid madaxdiisii oo Daraawiish la dirirkeed ayuu gacmaha u soo xaytay, waxa uuna ciidankiisii dul tubay buurta Dulmadoobe, halkaas oo ay iyagoo 101 nin oo raacda ahi Daraawiish u babac dhigeen. Daraawiishtii oo uu hogaaminayay Darwiish Ismaaciil Mire (AUN) ayaa ka war heshay gaadmada koofil doonayey inuu Daraawiish kaga libin qaato; geellii ay wadeen intay doc Dulmadoobe kamida isugu duween ayey u soo hub urursadeen dagaal xoogan. Barqaddii markii weerarkii bilowday ayaa daqiiqado gudohood lagu dilay Koofil, ciidankiisiina waa la jabiyay. Gacantii Koofil iyo Madaxisii ayaa debadeed la keenay Taleex si loo rumaysto dhimashada Koofil. Ismaaciil Mire oo arintaa waa’ dambe ka hadlay wuxuu yidhi:

Adaa dunida kaligaa leh buu Koofil eersadaye
Kaskiisaba ma gelin wiil yar baa keebka kuu qabane
Ragow kibirka waa lagu kufaa kaa ha’la ogaado.

Waxa kale oo dhacdadan horaanteed arin mucjizo ah ka yidhi nin la odhan jiray Ina Weysoxume (oon isagu Daraawiish shaqo ku lahayn), oo uu Koofil dulmiyay, wixii uu maal iyo reer lahaanna ka duudsiiyay. Ina Weysoxume waxa uu tiriyay gabay kuhaan ah oo ku habaaray Koofil (waxa uuna gabaygiisan ku caddeeyay sifahii Koofil lahaa: Inuu wax dhaco, waxna kala hormariyo, waxna sidiisa u fushado, waxna laayo); Illaahayna waa u fuliyay sidii Ina Weysoxume ka dalbaday: (Sh. J. C. Ciise, 1998)

Sayidkoo wax galey raacdadoo la isku soo gaadhey
Adiga iyo gubnigaad waddaa gooba taal  noqo’e
Gildhigaanku kaa joogsay oo guuxa kaa damiye
Ku googooste nimankii kufriga gaajadduu qabaye
Afkuna gaw ku yidhi xaajadaad gees u badisaaye
Guga ha gaadhin adigaa tolkay gaajadaas badaye.

Koofil dhimashadiisii Daraawiishta wax weyn ayey u soo kordhisay; gumaysigii Ingiriisku beelihii ku dhaqnaa Waqooyi-Galbeed Soomaaliya wiqaayadii ayuu kala noqday. Ismaaciil Mire oo ka hadlaya dagaalkaa (Ruuga, October 9, 1913) abaabulkiisii iyo soo af-jaraddiisiiba halkan ka akhriso. Imikana waxa uu ka yidhi Sayidka aan isla eegno.

Sayidka markii gabaygii Ismaaciil Mire ee dagaalkan ku saabsanaa uu dhageystay ayuu isaga oo Koofil la hadlaya gabaygan mariyay:

1. Adaa Koofilow jiitayaan, dunida joogeyne
2. Adigaa jidkii lagu gu wadi, jimic la’aaneede
3. Jahannama la geeyow haddaad, aakhiruu jihato

4. Nimankii jannow kacay war bay, jirin inshaalleeye
5. Jameecooyinkii iyo haddaad, jawhartii aragto
6. Sida Eebbahay kuu jirrabay, mari jawaabteeda

7. Daraawiish jikraar nagama deyn, taniyo jeerkii dheh
8. Ingiriis jabyoo waxaa ku dhacay, jac iyo baaruud dheh
9. Waxay noo janjuunteen ba waa, jibashadiinnii dheh

10. Jigta weerar bay goor barqa ah, nagu jiteeyeen dheh
11. Anigana Jikrey ila heleen, shalay jihaadkii dheh
12. Jeeniga hortiisey rasaas, iga ga joojeen dheh

13. Jiiraayadey ila dhaceen, jilic afkoodii dheh
14. Siday kuu gu jeexeen maglig,a jararacdii sheego
15. Billaawuhu siduu kuu jarjaray, jiidhadhka u muuji

16. Naf jeclaysigii baan ku iri, Jaallow iga daa dheh
17. Jaljalleecadii baa wadnaa, jeex ka soo ruqay dheh
18. Jeedaaladii bay indhuhu kor, u jillaadmeen dheh

18. Jimic kagama helin tuugmadaan, jiriyey ruuxii dheh
19. Markaan juuq idhaahdaba afkey, iga jifeeyeen dheh
20. Dhaaxaan jalleecaye dheg baan, jalaq la ii siin dheh

21. Goortaan jarreeranna gafoo, nolol ka jaan qaaday
22. Sida janannadii hore tashigu, igu jaguugnaa dheh
23. Taladii jinnigu ii horkacay, jaasadeed helay dheh

24. Jiidaha xannuunka leh markii, la igu jeeraarshey
25. Jibaadka iga soo baxay dadkii, jiifka qaban waa dheh
26. Markay rubaddu jaw tiri or bay, iga ag jiibsheen dheh

27. Jidhkaygii bahal baa cunoo, jiitay hilibkii dheh
28. Judhmigiyo baruurtii dhurwaa, jugux ka siiyaa dheh
29. Jiljilladiyo seedaha tukay, igaga jaadeen dheh

30. Haddaan lays jikaareyn tolkay, laga jil roonaa dheh
31. Weligood waxaa lagu jaraa, jilibdhig duullaan dheh
32. Daraawiishi waa jibindhowgiyo, jowga soo bixi dheh.

Xog: Diiwaanka Gabayadii Sayid Muxammad Cabdulle Xasan–Sh. Jaamac C. Ciise

__________________________________________
Miisaanka (Tusmada) Guud ee Meerisyada Maansadanu waa:

W W V W W V W, W V W W V

6 thoughts on ““Koofil”

  1. Assalaamu Caleykum.
    Iga gudooma salaan walaalnimo ikhyaarta Jidhidhico iyo Hilaac , maanta ayaan fursad u helay inaan soo booqdo warsidaha HIGIL , runtii aad ayaan ugu bogtay.

    Walaal waxaan leeyahay Blog kan oo kale ah , oo waxaan ahay Nin jecel inuu warqoro qaas ahaan arimaha Horumarka iyo tacliinta/wacyigalinta dadkeyga soomaaliyeed.
    Sidaa darteed waxaan ka helay qisaddii wanaagsaneyd ee aad ugu magac dartey Koofil , waxaanan jeclaystey sida haboon ee aad u soo bandhigtay, sidaa darteed waxaan qormadaas ku darey Boggeyga,(inkastoo aanan fasax ama ruqsad aanan ku waydiin) Fadlan ii ogoloow inaan ku daabaco Koofil Boggayga Bloggayaga ,

    Mahadsanid .

  2. Waannu kaa qaadnay salaanta Jaamac,

    Walaal waad qaadan kartaa, oo adiga ayaaba maalin neefkan qashay–waana kuu xalaal.

    Waanu kaaga mahadcelinaynaa sida sharafta leh eed noo weydiisatay qoraalkan.

    Maalin wacan Jaamac,

    Jidhidhico & Hillaac.

  3. Pingback: Cuddoonida Meeriska W/Q:- Idiris M. Cali | Dhaqanbile-Wada hadalka casriga ah

  4. Pingback: Cuddoonida Meeriska | Heeshi

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s